Doğum və doğuşdan sonrakı dövr normal keçdikdə, eləcə də çağa sağ-salamat olduqda ana ilə uşağı doğuşdan 5—6—8 gün sonra evə yazırlar. Yaxşı olardı ki, zahı qadının doğum evindəki gündəlik rejimi evdə də saxlanılaydı.
Ana ilə uşaq evə yazılan vaxt ev səliqə-səhmanə salınmalıdır. Uşaq ilə ana olacaq otaqda artıq avadanlıq, xalçalar, ev heyvanları, quşları olmamalıdır. Otaq təmiz yuyulmalı, Havası dəyişdirilməlidir.
Hamiləlikdən sonrakı bütün dövr ərzində bədənin,. əllərin, camaşırın və otağın təmizliyinə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır. Uşaq əmizdirən qadın hər gün duş altında çimməli, ya da belinə qədər sabun və isti su ilə yuyunmalıdır. Bunun üçün uşaq sabunundan, istifadə etmək məsləhət görülür.
Süd ifrazetmə dövründə döş vəziləri çox böyüyür.. Uşaq əmizdirən qadının büsthalteri pambıq parçadan olmalıdır. Büsthalter süd vəzilərini saxlamalıdır, çünki süd vəzilərinin sallanması və eləcə də onun tarım çəkilib bağlanması südün gəlməsinə maneçilik törədir və nəticədə süd azalır. Uşağı rahat əmizdirmək üçün büsthalterin, paltarın, köynəyin qabaqda düymələri olmalıdır.
Çox vaxt uşaq əmizdirən qadınlarda mastit, ya da döş vəzisinin iltihabı olur. Bu iltihabı xəstəlik süd vəzisinə məməətrafı dəridəki çatlardan və ya məmənin özündən düşən xəstəliktörədici mikroblardan baş verir. Bu xəstəlikdən necə qorunmaq olar? Zahı qadının .mastitdən qorunması üçün o döşlərini isti saxlamalıdır—fikri tamam yanlışdır. Ən əvvəl, şəxsi gigiyenaya ciddi riayət edilməlidir: bunun üçün qadın hər dəfə uşağı əmizdirməyə başlamamışdan əvvəl əlləri sabunla yumalı, dırnaqları qısa tutmalı, süd vəzilərini hər gün yumalı və alt paltarını dəyişməlidir.
Bundan başqa, məmələrdə çatların olmamasına çalışmaq səyi, uşağın düzgün əmizdirilməsi, əmizdirdikdən sonra sü dün sağılması texnikasına düzgün riayət edilməsi mastitin qarşısını alan tədbirlərdəndir.
Evdə uşağı rahat vəziyyətdə—stulda oturub əmiz-dirmək lazımdır. Döş veriləcək tərəfdəki ayağı alçaq kәtilin üstünә qoymaq olar. Uşaq tutan qol һәmin ayağın buduna dirsәklәnir. Döşü 20 dәqiqәdәn artıq .vermәk olmaz, ona görә ki, sağlam uşaq ona lazım gә.lәn. südü ilk 10—15 dәqiqәyә әmir. Әmizdirdikdәn sonda südü sağmaq lazımdır. Südü 10—20 dәqiqә әrzindә,. һәlә şırnaqla axarkәn sağırlar. Süd vәzisi tamam boşaldıqda yeni süd yaxşı gәlir, yәni süd vәzisinin boşalması südün daһa çox ifraz olmasına şәrait yaradır. Südü ya әllә, ya da әl südsoranı ilә sağırlar. Süd sağmağı doğum evinin doğuşdan sonrakı şöbəsində öyrәdirlər. Süd sağarkәn mikrob salmamaq üçün mәmәyә әllә toxunmaq, döş vәzisinin dәrisinә xәtәr yetirmək, vәzin toxumasını zәdәlәmәk olmaz,
Süd sağarkәn әllәr tәmiz yuyulmalı, dırnaqlar qırxılmalıdır. İki barmaqla mәmәәtrafı dairənin yaxınlığından basaraq südü sağırlar. Һәrәkәtlәr eyni aһәnkdarlıqla tәkrar olunur.
Doğuşdan sonrakı dövr әrzindә zaһı qadının temperaturu qalxmışsa, bir yeri ağrıyırsa, ya da һal-әһvalı dәyişmişsә, tezliklә qadın mәslәһәtxanasının һәkimini çağırmaq lazımdır. Belә vaxtlarda öz-özünü mualicә etmәyә icazә verilmir.
Süd VƏZISININ iltiһabı—mastit başlananda da һәkimә muraciәt etmәk mәslәһәtdir. Bu vaxt döşün birindә ağrı һiss olunur, һәmin yer bәrkiyir vә üstü qızarır, zaһı qadının temperaturu 39°-yә qәdәr qalxır. һәrdәn onda titrәtmә olur. һәkim gәlәnә kimi ağrıyan yerә һәr yarım-bir saatdan 5—10 dәqiqәliyә buz qoymaq olar, Belә vaxtlarda uşağa ancaq sağlam döş verilmәlidir. Ağrılı döşün südü isә sud-soranla sağılır. Sonradan һәkimin göstәrişlәrinә riayәt etmәk olar.
Doğum evindәn çıxan zaһı qadın özünü tam sağlam һiss edir, lakin yenә də o, ilk 10 gün ev işlәri nlә yox, yalnız uşaqla mәşğul olmalıdır. Bu müddәt әrzindә ana ilә uşaq bir-birinә vә yeni şәraitә alışır, Gecә ana tez-tez uşağın üstünә durmalı olur, buna görә dә o yuxusunu almaq üçün gündüzlәr yatmalıdır. Yorğun, yuxusunu almamış qadının südü azala bilәr, bu isә һәm ananın, Һәm dә uşağın sağlamlığına mәnfi təsir göstәrir.
Doğuşdan sonrakı dövrdә qadın ağır fiziki işlә mәşğul olmamalı, ağır yük qaldırmamalı, böyük paltarlar, döşәmә vә s. yumamalıdır. Birdәn әyildikdә, ya da ağır yük qaldırdıqda qarındaxili tәzyiq yüksәlir. Çanaqdibi vә qarındivarı әzәlәlәri möһkәmlәnmәdikdә, bu, əzәlәlәrin dartılmasına, qarının sal lanmasına, daxili cinsiyyәt orqanlarının aşağı düşməsinә, belin әyilmәsinә, köks qәfәsinin deformasiyasına gәtirib çıxarır. Doğuşdan sonra da qəd qamәtli, boylu-buxunlu qalmaq üçün gimnastika mәşğəlәlәrini davam etdirmәk, radio ilә verilәn idmanla mәşğul olmaq lazımdır. Qarındivarı әzəlәlәrinin tonusunu tezliklә bәrpa etmәk üçün doğuşdan sonra bandaj geymək, ya da adi geniş rezin kәmәr taxmaq mәslәһәtdir.
Uşaq әmizdirәn ananın yaxşı yemәsi çox vacibdir, Ona görә ki, qida qadın orqanizminin sәrfini ödəməli vә südün tərkibinin tamdәyərli olmasını tәmin etmәlidir. Uşaq әmizdirәn ana һeç bir pәһriz saxlamamalıdır, ancaq onun qidasına tәrәvəz, әt, süd, pendir, kәsmik, yumurta, yağ, meyvә daxil edilmәlidir. Tәzә tәrәvәz vә meyvә olmadıqda һәkimin tәyin etdiyi vitaminlә;ri qәbul etmәk lazımdır.
Uşaq әmizdirәn ana—tez-tez, gündә 5 dәfә, ən az-az vә һәr gün eyni vaxtda yemәlidir. Uşaq әmizdirən dövrdə duru xörәklәri bir qәdәr çox yemәk, mayeni çox içmәk lazımdır. Gündәlik maye qәbulunu 1 l-dәk artırmaq olar. Ananın müxtәlif yemәklәr yemәsi uşağın düzgün inkişafına şәrait yaradır. Laknn artıq yemәk әks nәticәlәrә gətirib çıxarır, qadın kökәlir süd isә azalır.
Körpәnin sağlamlığı ananın sağlamlığından asılıdır. Ananın qarnının işlәmәsi uşağın bağırsaqlarının funksiyasının pozulması ilә Uşaq әmizdirən qadın papiros çәkmәmәli, spirtli içkilər, tünd kofe içmәmәlidir. Mәrkәzi sinir sistemini oyadan bütün bu maddәlәr südün tәrkibinә daxil olaraq nәinki çağanın naraһatlığına, һәmçinin onun ciddi xәstәlәnmәsinə səbəb ola bilәr.
Süd əmәlәgәtirmә funksiyası bir neçә günә düzəlir. Bә'zәn doğum evindәn evә yazılan qadınlarda vәzilәri kifayәt qәdәr süd ifraz etmir. Belә һalda һәkimlәr mәslәһәtlәşib müalicә aparmaq lazımdır ki uşağı döşlә әmizdirmәk mümkün olsun. Uşağın yaxşı döş әmmәsi və döşün tam boşalması özü süd əmələ gәlmәsinә imkan verir. Uşağı әmizdirәrkәn bir dəfə sağ döş, ikinci dəfә sol Döş verilmәli, uşaq һəkiminin tә'yin etdiyi rejimә riayәt edilmәlidir. Әmizdirdikdәn sonra qalmış süd mütlәq sağılmalıdır. Uşağın әmizdirilmәsi vaxtı keçdikdә ana həyəcanlanmamalıdır. Artıq һәyәcan vә tәlaşlar südün azalmasına sәbәb ola bilәr. Bunun qarşısını almaq üçün A, C, vә B qrupu vitaminlәri qәbul etmәk, qoz„ pendir yemәk vә һәkimin mәslәһәti әsasında dәrman və fiziki müalicә vasitәlәrindәn istifadə etmәk lazımdır.
Doğuşdan sonra birinci aybaşı 2—3 ay sonra və daһa gec ola bilәr. Aybaşının olmaması qadının һamilә olmayacağına zәmanәt vermir. Doğuşdan 1,5—-2 ay sonra bütün qadınlara uşağa qalmamaq uçün uşaqlıqdaxili kontraseptiv vasitәdәn istifadә etmәk mәslәһәt görülür. Buna görә dә qadın cinsi әlaqәyə başlamamışdan әvvәl mәslәһәtxananın һәkiminә mü-raciәt edәrәk uşaqlığa spiral qoydurmalıdır. Spiral qoymaq prosesi ağrısız keçir vә 2—3 dәqiqә çәkir. Spiral, ya da «yay» uşaqlıq daxilindә 2—3 il qala bilәr vә bu müddәt әrzindә qadın һamilә olmaz. Kon-traseptivi һәҝim özü çıxarır. Növbәti һamilәlik
kontraseptnivi çıxarandan 1—2 ay sonra olsa yaxşı-dır.
Cinsi әlaqәyә ancaq zaһılıq dövrü qurtarandan„ yәni 8 һәftәdan sonra girmәk olar.
Bir neçә uşaq doğmaq istәyәn һәr bir qadın bilmә-lidir ki, uşaqlar arasındakı fasilә 2—3 ildәn az olmamalıdır. һamilәlik tez-tez olduqda onun gedişi düzgün olmaya və doğuş ağırlaşma verә bilәr.

Məlumatlar http://gelecek-analara.iatp.az saytından.