Hamiləliyin başlanması bir sıra hallarda, qadının alışdığı vərdiş və gündəlik qayda-qanunların dəyişməsini tələb edir. Qadınların çoxunda hamiləlik başlandıqda yuxuculuğun artması muşahidə olunur. Bu da təbiidir, çünki hamiləlik zamanı mərkəzi sinir sistemində bəzi dəyişikliklər baş verir. Bununla əlaqədar, ən əvvəl, yuxunu qaydaya salmaq lazımdır. Hamilə qadın gündə 8—9 saatdan az yatmamalıdır. Az yatdıqda o əsəbi və yorğun olur.
Əgər həyat şəraiti hamilə qadına gecə lazımi qədər yatmağa imkan vermirsə, onda o, gündüzlər 1,5— 2 saat istirahət etməlidir. Hamilə qadının yatdığı otağın havası yatmamışdan əvvəl dəyişdirilməlidir. Hamiləliyin lap əvvəlindən qadın sağ böyrü üstə yat-sa yaxşıdır. Yataq rahat, ancaq çox yumşaq olmama-lıdır.
Gəzintiyə daha çox diqqət yetirilməlidir. Təzə hava hamıya, lakin hamilə qadına daha çox lazımdır. Təzə havada gəzərkən orqanizm oksiken ilə yaxşı təmin olunur. Gündə bir neçə dəfə gəzmək lazımdır. Ümumiy-yətlə Hamilə qadın gündə 2—3 saat təmiz havada ol-malıdır. İşə gedərkən və gələrkən ya yolun yarısını, ya da mümkünsə hamısını ayaqla getmək məsləhətdir. Mağazalara girmək, ya da nəqliyyatda getmək təmiz havada gəzmək sayılmır. Yatmamışdan əvvəl təmiz ha-vaya çıxmaq çox faydalıdır. Ona görə də hamilə qadın gününü elə qurmalıdır ki, axşam şam yeməyindən son ra 1—1,5 saat təmiz havada gəzəbilsin. Gəzinti üçün gediş-gəlişli böyük küçələri yox, bulvarları, bağları, parkları seçmək lazımdır. Gəzinti çox yormalıdır, qadın bir az gəzdikdən sonra oturub istirahət etməlidir. Gəzinti zamanı tələsmək, tez-tez getmək məsləhət görülmür.
Bütün hamilə qadınlara hava vannaları xeyirlidir, bunlar orqanizmin ümumi tonusunu artırır bədəni möhkəmlədir. Hava vannalarını həm otaq həm də açıq havada qəbul etmək olar. Yay vaxtı havanın temperaturu +18°C-dən aşağı olmadıqda hava vannasını bayırda da təşkil etmək yaxşıdır, lakin həmin yer küləkdən və düzünə düşən günəş şuaların- dan qorunmuş olmalıdır. Hava vannalarını 8—10 dəqiqədən başlayıb 15—20 dəqiqəyə qədər artırmaq olar. Cavan hamilə qadınların çoxu maraqlanır ki, onlara çimmək və gündə qaralmaq olarmı və bu gələcək uşağa zərər yetirməz ki?
Günəş vannaları qəbul etməmişdən əvvəl hər bir hamilə qadın məsləhətxananın həkimi ilə məsləhət- ləşməlidir. Hamiləliyi normal keçən saqlam qadın səhərlər və axşamlar qısa müddətə gündə ola bilər Saat 8 və 11, 17, və 19 radələrində günəş şualarında ultrabənövşəyi şualar daha çox olan vaxtlardır.Bu da hamilə qadınlar üçün çox xeyirlidir, ona görə ki , belə şualar arterial təzyiqi aşağı salmağa, vitaminləri daha yaxşı mənimsəməyə kömək edir. Şualar orqanizmdə kalsium və fosforu saxlayaraq dölün sümük quruluşuna da yaxşı təsir göstərir. Lakin yer kürəsinə gəlib çatan günəş şualarında ultrabənövşəyi şualardan başqa çoxlu istilik enerjisi verən infraqırmızı şualar da vardır. Bu da ən çox saat 11 17 arasında muşahidə edilir. Belə qızmar havada vaxtından artıq qaldıqda qadının bədəni həddindən çox qıza bilər ki, bu da inkişaf edən dölə zərər yetirər.
Su proseduraları maddələr mübadiləsinə yaxşı təsir göstərir, hal-əhvalı yaxşılaşdırır və orqanizmi möhkəmləndirir. Hamiləlik normal keçdikdə həkim qısa müddətə ilıq dəniz, çay, göl suyunda çimməyə icazə verə bilər. Qalan vaxtlar hamilə qadın bədənini soyuq su ilə silə, duş qəbul edə, ya da üstünə soyuq su tekə bilər. Soyuq suya alışmamış qadınlar su proseduralarını әvvәl 36—34°S temperaturlu sudan başlamalı, sonralar bunu tәdricәn 29°—28°S-yә qәdәr endirmәlidirlәr. əgәr һәr gün duş qәbul etmәk, ya üstünә soyuq su tökmәk imkanı yoxdursa, onda һәr gün bədәnini belә qәdәr silә bilәr. Hәr dәfә 5—6 dәqiqә çәkәn su prosedurasından sonra tiftikli dәsmalla yaxşı-yaxşı silinmәk lazımdır. Su proseduraları keçirilәn otağın һavası 18—19°S-dәn aşağı olmamalıdır. Belә qәdәr bütün һamilә qadınlara sәrin su ilә silinmәk mәslәһәt görülür, gündәlik vannanı, ya da duşu һәkimin icazәsi ilә qәbul etmәk olar.
Bәdәnin vә әllәrin tәmizliyinә çox fikir verilmәlidir. Qadının һәm һamilәlik zamanı, һәm dә doğandan sonra sağlamlığı әsasәn dәrinin vәziyyәtindәn vә onun təmizliyindәn asılıdır. Piy vәzilәrinin ifrazatı dərini yumşaldır, onu çox yüksәk temperatur, güclü kimyәvi, mexaniki qıcıqlandırıcılara dözә bilәcәk qәdәr elastik edir. Dәri qatı dәrindә yerlәşәn toxumaları vә daxili orqanları xarici tәsirlәrdәn qoruyur. Tәr vәzilәri sayәsindә orqanizmdәn lazım olmayan maddәlәr xaric olunur. Demәli, tәr vәzilәri һamilәliklә əlaqәdar işi artmış böyrәklәrә bu yükün öһdәsindәn gәlmәyә kömәk edir. Bundan başqa, tәmiz dәri tәnәffüs aktında da iştirak edir. Әgәr dәri üzәrindәn piy vә tər vәzilәrinin ifrazatı kәnar edilmәzsә, onda dәrinin bütün funksiyaları pozular. Tərlә çirklәnmiş yağlı dәridәn pis iy gәlir vә irinli xәstәliklәrә asan tutulur. Gündәlik su proseduralarından başqa, һamilә qadın һәftәdә әn azı 2 dәfә isti su vә sabunla yuyunmalıdır. Duş altında yuyunmaq daһa yaxşıdır. һamamda isә ilıq su ilә yuyunmaq mәslәһәt görülür. Özünü və ayaqlarını buğa vermәk, isti vannada uzanmaq qәti qadağandır.
һamilәlik vaxtı әn çox xarici cinsiyyәt orqanla-rının tәmizliyinə fikir vermәk lazımdır, çünki uşaqlıq yoluna xәstәliktörәdici mikrobların düşmәsi doğuşdan sonra ağır xәstәliklәrin törәnmәsinә sәbәb ola bilәr. һamilә qadın һәr dәfә ayaqyoluna get-dikdәn sonra vә gündә 2 dәfә sәһәr vә axşam altını ilıq su vә sabunla yumalıdır. Suyun şırnağı qabaqdan-dala, yәni qasıqdan gödənә doğru verilmәlidir ki, mikroblar düz bağırsaqdan uşaqlıq yoluna düşmәsin-lәr. һamilә qadınların çoxunu cinsi-әlaqәnin. mümkün-lüyü maraqlandırır, һәr bir qadın bilmәlidir ki, cinsi әlaqә zamanı cinsiyyәt orqanlarına qanın gәl mәsi çoxalır. Qanın belә çox gәlmәsi ilә mexaniki qıcıqlanmanın birgә tәsiri һamilәliyin lap әvvәlindәn döl yumurtasının uşaqlığın divarına bәnd, olması prosesini poza bilәr ki, bu da uşağın düşmәsinә gәtirib çıxarır. Hamilәliyin ilk ayı cinsi әlaqәdәn çәkinmәk la
zımdır. Bu әn çox әvvәllәr uşaq salmış, ya da süni abort etmiş qadınlara aiddir. Hamilәliyin son iki ayında cinsi әlaqәdәn tam çәkinmәk mәslәһәtdir. Hamilәliyin bu son aylarında cinsi әlaqə dölәtrafı mayenin xaric olmasına, vaxtından әvvәl doğuşu
başlanmasına vә uşaqlıq yoluna müxtәlif xәstәlik törәdici mikrobların düşmәsinә sәbәb ola bilәr. Әgәr cinsi әlaqәdәn bir az sonra doğuş başlanar sa, onda bu mikroblar uşaqlıq yolundan uşaqlıq boş luğuna, oradan da dölә keçә bilәr ki, bu da һәm ana һәm dә uşaq üçün tәһlükәlidir.
Ana olmağa һazırlaşan qadın bilmәlidir ki, yeni doğulmuş uşaq üçün әn yaxşı qida—ana südüdür. Onun tәrkibindә uşaq üçün lazım olam bütün qidalı mad dәlәr vardır. Ana südü ilә uşaqlar antitel adlana spesifik birlәşmәlәr alırlar ki, bunlar da körpəni bir sıra yoluxucu xәstәliklәrdәn qoruyur. Demәli uşağın һәyatının ilk aylarında onun sağlamlığı ana südü vә ya süni yedizdirmәdәn asılıdır. һamilә qadının orqanizmindә gedәn һormonal də
yişikliklәrlә әlaqәdar olaraq süd vәzilәri süd ifraz etmәyә һazırlaşır. Vәzili toxumanın artması ilә süd vәzilәri böyüyür ki, bunlar da artıq һamilәlik zaman
öz şirә ifrazetmә funksiyalarını yerinә yetirirlәr. Bunun nәticәsindә һamilә qadının süd vәzilәri bәr kiyir, bәzәn ağrıyır, sıxdıqda mәmәdәn ağuz kәlir. Gәlәcәkdә uşağı әmizdirmәk üçün süd vәzilәrinin һazırlığını görmәk lazımdır. Bunun üçün onları һәr
gün sabunla yuyur, cod dәsmalla silir vә yatmamışdan qabaq 10—15 dәqiqә açıq saxlayırlar. Bundan başqa büstһalteri dә elә seçmәk lazımdır ki, o süd vәzilə
rini saxlasın, ancaq sıxmasın. Büstһalter pambıq parçalardan olmalı, tez-tez dәyişilmәlidir. Uşağı әmizdirmәk üçün һamilәlik zamanı mәmə lәrin düzgün һazırlanmasının böyük әһәmiyyәti vardır. Mәmә nazik, zәrif dәri ilә örtülmüşdür, uşaq һәr gün әmmәyә başlayan kimi onun tamlığı pozulur. Nәticәdә mәmәlәrdә çatlar әmәlә gәlir, bu da doğumdan sonra süd vәzilərinin xәstәliyinә—mastitә gәtirib çıxarır. Hamilәlik zamanı mәmәlәrin һazırlı-
ğı görüldükdә isә mәmәnin dәrisi daһa dözümlü, özü isә daһa möһkәm olur. Bunun üçün süd vәzilәrini yu-yandan sonra mәmәlәri bir dәqiqә әrzindә tәmiz, cod dәsmalla silirlәr.
Bәzi qadınların mәmәlәri yastı vә һәtta içәri keçmiş olur. Yeni doğulmuş uşaq belә mәmәni ağzına götürә bilmir, uşağı әmizdirmәk çәtinlәşir. Bu cür mәmәlәri eһmallıca dairәvi һәrәkәtlәrlә masaj etmәk vә onları dartmaq lazımdır. Belә proseduranı һamilәliyin 34—35-ci һәftәlәrindәn başlamaq olar. Masaj 3—4 dәqiqә çәkir. Masaj etmәmişdәn әvvәl әllәri tәmiz yuyurlar.
һamilәlik zamanı mәmәlәrin və süd vәzilәrinin һazırlığını düzkün vә müntәzәm keçirәn qadınlar nadir һallarda mastitlә xәstәlәnirlәr.
Dırnaqlara xüsusi qulluq etmәk lazımdır. Uzun dırnaqlara nә qәdәr qulluq etsən dә fәrqi yoxdur, al-tına çoxlu mikrob yığışır. Bundan başqa, uzun dır-naqlarla süd vəzilərinin dәrisinә, mәmәlәrә, çağanın zәrif dәrisinә gözәgörünmәz xәtәr yetirmәk olar. Ana olmağa һazırlaşan һәr bir qadın dırnaqlarını qısa saxlamalıdır.

Məlumatlar http://gelecek-analara.iatp.az saytından.