Uşağın anadan olması, ələlxüsus ilk körpənin olması həmişə sevincdir. Valideynlər üçün uşağın inkişafına, onun oyunlarına baxmaqdan böyük səadət yoxdur. Uşaqlar ailəyə nə qədər sevinc, təbəssüm, mehr ribançılıq gətirir! Onlar həyatımızın rəhni, qoca-
lığımızın dayağıdır. Ancaq ailədə fiziki, ya da zehni cəhətdən qüsuru olan uşağın böyüməsi həm ətrafdakılar, həm də ailənin özü üçün böyük dərddir! Lakin bilmək lazımdır ki, anadan olan uşağın sağlamlığı əsasən valideynlərin sağlamlığından, onların həyat tərzindən asılıdır.
Qusurlu uşaqların doğulmasına əsas səbəb—sər-, xoşluqdur. İçkiyə mübtəla olan valideynlərin uşaqla rı zahirən sağlam uşaqlardan fərqlənməsələr də tezliklə onların zehni cəhətdən geri qaldıqları aşkar olur, onlar adi məktəbdə oxuya bilmirlər. Spirtli içkiləri .müntəzəm və uzun müddət içən adamların (həm kişilərin, həm də qadınların) cinsiyyət hüceyrələrində dəyişiklik əmələ gəlir. Bu dəyişikliklər müvəqqətidir, səmərəli müalicədən sonra, içkidən tamam əl çəkdikdə belə valideynlərin də sağlam uşaqları ola bilər.
Cavanların səhhətini pozan və gələcək uşağa bəzən çarəsi olmayan zərər yetirən ikinci səbəb—papiros çəkməkdir. Tütünün tərkibində olan nikotin zəhərli maddədir. Papiros çəkərkən o ağciyərlərə, oradan da qana keçir. Qanda nikotin çox olduqda (uzun müddət və tez-tez çəkdikdə) orqanizm nikotinlə zəhərlənir, bunun nəticəsində cavan, sağlam adamın cinsiyyət hüceyrələri də zəhərlənir; Nikotinin—hamilə qadının qanına keçməsi isə inkişaf edən dölün səhhətinə ; ciddi zərər yetirir. Buna görə sağlam uşaq istəyən adam zərərli vərdişlərdən əl çəkməlidir.
Hamıya məlumdur ki, insan oksigensiz yaşaya bilməz. nəfəsi verib belə dayanmağa çalışın. 20—30 saniyədən sonra mütləq nəfəs almaq istəyəcəksiniz. Ancaq xüsusi məşq keçmiş adamlar nəfəslərini 2—3 dəqiqəyə saxlaya bilərlər.
Hamilə qadının hamiləlik dövrü artdıqca, nəfəsalma dərinliyi bir qədər azalır, əvəzində tənəffüsün tezliyi artır. Bunun sayəsində inkişaf edən döl kifayət qədər oksigen alır.
İnsan orqanizmində oksigeni eritrositlər, yəni qırmızı qan kürəcikləri daşıyır. Qan ağciyərdəki kiçikqan damarlarında—kapilyarlarda axaraq nəfəsalma zamanı ağciyərlərə dolmuş Havadan oksigeni özünə çəkir. Oksigen ilə zənkinləşmiş (arterial) qan bədənə yayılaraq oksigeni bütün orqan və toxumalara paylayır. Bətn daxilində inkişaf edən döl oksigeni ciftə axan ana qanından alır, hamiləlik baş verən kimi qadın orqanizminin oksigenə olan tələbatı əhə-miyyətli dərəcədə artır, bir sözlə, hamilə qadın «iki nəfərin» əvəzinə həm yeyir, həm də nəfəs alır.
Rüşeym oksigen aclığına çox həssasdır, ələlxüsus il k 2—3 aylığında.. Dölün orqanlarının zədələnməsinə, zəifləşmiş və hətta ölü uşaqların doğulmasına səbəb olan amillərdən biri də oksigen aclığıdır. Bu məsələ heyvanlar üzərində təcrübədə hərtərəfli öyrənilmişdir. Əlbəttə, təbiidir ki, heyvanlar üzərindəki təcrübə ilə insan üzərindəki müşahidələr tam uyğun gəlməyə bilər. Buna baxmayaraq, hamilə qadının oksigen aclığı ilə keçən hər bir xəstəliyi dölün səhhətinə təsir edir. İlk növbədə, belə xəstəliyə aydın görünən anemiya, ya da qanazlığı aiddir. Bu vaxt oksigeni daşımaq üçün qadın orqanizmində «nəqliyyat vasitəsi» olan eritrositlər çatışmır. Qanın oksigenlə zənginləşməsinin azalmasına ürək və ağciyərlərin, yəni oksigenlə mübadilədə əsas rol oynayan orqanların bəzi xəstəlikləri, eləcə də hipertoniya xəstəliyi, ağır infeksion və digər xəstəliklər səbəb ola bilər.
Hamiləliyin erkən dövrlərində oksigenin çatış-mazlığı rüşeymin tələf olmasına, onun qusurla inkişaf etməsinə ,ya da ciftdə defektın olmasına gətirib çıxarır. Bu da, öz növbəsində, hamiləliyin gedişinə və doğuşa təsir göstərir.
Bətndaxili inkişafın sonrakı dövrlərində də dölün oksigen aclığı çəkməsi gələcək uşağın səhhəti üçün izsiz keçmir. Belə halda döl inkişafdan qala bilər, ya da çəkisi az olan uşaq doğular. Sonradan uşağın zehni cəhətdən də geri qaldığı üzə çıxır.
Deməli, ananın xəstəliyi ilə əlaqədar dölün oksigen aclığı çəkdiyi bütün hallarda, ən əvvəl, hamilə qadını müalicə etmək lazımdır. Bunun üçün çox vaxt qadın məsləhətxanasının həkimi hamilə qadını muayinə və müalicə edilmək üçün xəstəxanaya göndərir. Qadının xəstəxanada qalma müddəti xəstəliyin xarakterindən asılı olaraq müxtəlifdir.
Hər bir adam, o cümlədən hamilə qadınlar infek-sion xəstəliklərlə—qrip, angina, tənəffüs yollarının kəskin xəstəlikləri və s. ilə xəstələnə bilərlər. Təəssüf ki, bəzi hamilə qadınlar bu xəstəlikləri saya almır və həkimə muraciət etmədən özləri müalicə olunmağa səy göstərirlər. Halbuki, saysız-hesabsız eksperimentlər göstərir ki, boğaz adadovşanlarının, siçovulların vә digәr laboratoriya һeyvanlarının süni sürәtdә 41—42°S-yә kimi qızdırılması onlarda dölün inkişafında pozğunluqlara, artmanın lәngimәsinә, «bәzәn һәtta onların bәtndaxili tәlәfinә sәbәb olur. Boğaz һeyvanın bәdәninin soyudulması zamanı da buna oxşar mәlumatlar alınmışdır. Bәdәnin temperaturunun dәyişmәsi әn çox әvvәllәrdә tәsvir etdiyimiz «kritik dövrdә» dölün inkişafına pis tәsir göstәrir. Sağlam һamilә qadınlarda bәdәnin temperaturunun az tәrәddüdü dölә pis təsir etmir, ona görә ki, temperaturun düşüb-qalxmasına cavab olaraq һamilә qadında tәnzimetmә mexanizmlәrinin kömәyi ilә uşaqlığın damarlarının mənfəzi dә müvafiq olaraq ya genәlir, ya da daralır. Belәliklә, döl üçün nisbәtәn, daimi temperatur şәraiti yaradılır. Lakin bәzi lnfeksion xәstәliklәr zamanı һamilә qadının damar divarlarının tonusunu tәnzimetmә mexanizmi pozulur. Bu, әsasәn titrәtmә vә üşütmә ilә müşayiәt olunan ağır formalı xәstәliklәrdә baş verir. Ananın xәstәliyi nә qәdәr uzanır vә ağır olursa, döl bir o qәdәr çox zәrәr çәkir. Dölün orqanlarının mayasının qoyulması vә ciftin formalaşması qurtaran dövrlәrdә qadının infeksion xәstәliyә tutulması onun һamilәliyinin kәsilmәsinә sәbәb ola bilәr.
İnfeksion xәstәliyә tutulmuş һamilә qadında dölün inkişafında qüsurlar, ya da vaxtından әvvәl doğuşlar olduqda bu ancaq yüksәk temperaturun deyil, һәmçinin xәstәliktörәdici mikrobların mәnfi tәsirinin nәticәsi ola bilәr. Hazırda sübut edilmişdir ki, cift dölü bir sıra infeksion xәstәliklәrdәn, o cümlәdәn virusların törәtdiyi xәstәliklәrdən qoruya bilmir. Çox tәsadüf olunan belә xәstəliklәrә qrip, ikfek-sion sarılıq( һepatit), mәxmәrәk, su çiçәyi aiddir.Viruslar—- ciftdәn dölә keçәn kiçik mikroorqanizmlәrdir. Әgәr һamilә qadınһәr һansı viruslu infeksion xәstәliyә tutulursa, dölün dә xәstәlәnmәsinә şәrait yaranır. Belә һalda һәm ananı, һәm dә dölü müalicә etmәk lazımdır. Demәli, dölün normal inkişafı üçün xәstәlәnmiş һamilә qadının vaxtında һәkimә müraciәti çox vaçibdir.
Virus xәstәliyi dölün bәtndaxili iikişafının ilk aylarında xüsusilә tәһlükәlidir. Bu, onunla izaһ olunur ki, orqanların mayası qoyulanda rüşeym virusların vә onların zәһәrlәrinin (toksinlәrin) dağıdıcı tәsirinә daһa һәssas olur. Bәtndaxili inkişafın
ikinci dövründә virusun dölә tәsiri әһəmmyyәtli dәrәcәdә azalır.
Avstraliya һәkimlәri görmuşlәr ki, 1941-ci ildə mәxmәrәk epidemiyasından sonra ölkәdә anadangәlmә defekti olan (ürәk qüsuru, karlıq vә s.) çoxlu uşaq doğulmuşdur. Mәxmәrәk virusu aydın görünәn zәdәlәyici tәsirә malikdir.
Payız-qış aylarında şәһәr әһalisi qrip vә yuxarı tәnәffüs yollarının kәskin xәstәliklәri ilә xәstәlәnirlәr. Bu xәstәliklәr dә virus xәstәliklәrinә daxildir. Onlar da tez yayılır vә bәzәn epidemiya xarakteri daşıyır.. Һamilә qadınlar belә dövrdә bütün profilaktik tәdbirlәrә riayәt etmәlidirlәr. Әn çox da epidemiya zamanı eһtiyatlı olmaq lazımdır. Onlar, әn әvvәl, bәdәnlәrini möһkәmlәtmәli, özlәrini tәdricәn һava vannalarına vә su proseduralarına alışdırmalıdırlar. Xәstәlәrlә tәmasda olmamaq, lazım gәldikdә tәnziflә burun vә ağızı bağlamaq lazımdır, çunki xәstəlәr danışdıqda, öskürüb-asqırdıqda çoxlu tüpürcәk vә selik ifraz edirlәr ki, bunların da tәrkibindә saysız-һesabsız mikrob olur. Bu mikroorqanizmlәr һavada yayılır vә sağlam adam nәfәs alarkәn onun nәfәsi ilә orqanizmә daxil olur. Xәstә yatan otağın һavasını tez-tez dәyişmәk lazımdır.
İnfeksion xәstәliklәrin törәdicilәri nəinki viruslar, һәmçinin digәr mikroorqanizmlәr dә ola bilәr. Onlar çox vaxt xәstәliklәrin törәdicilәrini yayan ev һeyvanlarında, quşlarda olur.
Sifilis, malyariya; yatalaqlar kimi xəstәliklәr bәtndaxili inkişafın ikinci yarısında döl üçun xüsusilә qorxuludur. Respublikamızda sifilislә xәstәlәnmә һallarına nisbәtәn az tәsadüf olunmasına vә bu xәstәliyin tamamilә aradan qaldırılmasına sәy göstәrilmәsinә baxmayaraq, һamilәlik zamanı bütün qadınların qanı iki dәfә Vasserman reaksiyasına (gizli gedişli sifilisi aşkar etmәk üçün) tәdqiq edilir.
Piodermiya, çiban, korçiban, dolama kimi irinli dәri xәstәliklәrinә çox tez-tez tәsadüf olumnur. Bütün bunları vә buna oxşar xәstәliklәri әtraf müһitdәn zәdәlәnmiş dәrinin üstünә duşәn irintörәdici mikroblar әmәlә gәtirir. Bәzәn çibanın әmәlә gәlmәsi üçün kiçicik bir zәdoə kifayət edir. Dәrinin һәr bir xırda zәdәsini yodun spirtli mәһlulu ilә silmәk lazımdır.
һamilә qadın vә onun gәlәcәk uşağı üçün irinli xәstәliklәr bir sıra ağırlaşmalar törәdir. İrin
ocağı yerindәn asılı olmayaraq һәmişә infeksiya mәnbәyidir. Buradan irintörәdici mikroblar uşaqlıq yoluna, uşaqlığa düşüb ordakı dölә tәsir edә bi lәrlәr. Düzdür, һamilә qadının orqanizmi infeksiyanın yayılmasına qarşı yaxşı müһafizә olunmuşdur,
lakin iakişaf edәn döl və yeni doğulmuş uşaq һәlә belә müһafizә qabiliyyәtinә malik deyildir. Dölün sәһһәtinә bilavasitә zәrәr yetirmәkdәn savayı, irin törәdici mikroblar—һamilәliyin sonunda meydana çıxdıqda ananın doğuşdan sonrakı ağır xәstәliklә rinә sәbәb ola bilәr. Son zamanlar süd vәzisinin iltiһabı—mastit çox yayılmışdır, bu da әksәr һallarda operasiya təlәb edir. Qadının doğuşdan sonrakı һәr bir, һәtta әn yüngül xәstәliyi dә yeni doğulmuş uşağa tәsir göstәrir.
İrinli xәstәliklәrin çoxunu stafilokokk mikrobları törәdir. Onlar әksәr һallarda, һәmçinin badamcıqların iltiһabına, ya da anginanın törәmәsinә dә; sәbәb olur. Stafilokogk iifeksiyasına qarşı һamilә qadının vә onuı gәlәcək uşağının orqanizminin müqavimәtini artırmaq üçün qadın mәslәһәtxanalarında vә doğum evlәrindә bәzi qadınlara һamilәliyin axırında xüsusi zәrdab vurulur, necә deyәrlәr, o stafilokokk anatoksini ilә immunizasiya edilir.
Hәr һansı xәstәliktörәdici mikrobla yoluxmasına, qarşı insan orqannzminin müqavimәt reaksiyalarından biri dә antitel adlanan xüsusi maddә һasiletmә qabiliyyәtidir. Әgәr xәstәliktörәdici mikrobun artmasının qarşısını almaq vә mәnfi tәsirini dәf etmәk üçün orqanizmdә bu antitellәr kifayәt qәdәrdirsә, onda adam yoluxduqda ya xәstәlәnmir, ya da xәstәliyi yüngül formada keçirir. İnkişaf edәn döl özü antitellər törәtmir, onları o, cift vasitәsilә anadan alır. Demәli, һamilә qadının orqanizmi baş verә bilәcәk infeksiyadan nәinki özünü, һәm dә gәlәcәk uşağını müһafizә etmәlidir.
һamilә qadının orqanizmindә stafilokokka qarşı antitelin kifayәt qәdәr olması çox vacibdir. һamilә qadına stafilokokk anatoksini vurulduqda, onun qanında antitellәrin miqdarı һәmin zәrdab vurulmamışlara nisbәtәn 8—10 dәfә çox olur; bu da stafilokokk infeksiyalı xәstәliklәrlә xәstәlәnmәlәrin azalmasına gәtirib çıxarır. Yuxarıda təsvir etdiyimiz stafilokokk infeksiyasına qarşı yönәldilmiş spesifik profilaktika tәdbirlәrindәn başqa, burada qadının sağlamlığı uçün şәxsi gigiyena, gәzinti bәdәnin möһkәmlәndirilmәsi, günәş vannalarını qәbul edilmәsi dә böyük rol oynayır,
Bəzi infeksion xәstәliklәr—angina, qrip vә başqaları һәrdәn ağırlaşmalar verir. Hamilә qadınlarda әksәr һallarda böyrәklәr zәdәlәnir ,bu da һamilə
qadının sidik kanalının bir sıra xüsusiyyәtləri ilə әlaqәdardır. Əmələ gәlmiş xәstәliklәr—pielitlər (böyrәk lәyәnlərinin iltiһabı), ya da pielonefritlər (böyrәk yumaqcıqlarının zәdəlәnmәsilә böyrәklәrin
iltiһabı) dә: öz növbәsindә, ağırlaşmalar verir, Bunlardan әn çox tәsadüf olunanı bәtndaxili yoluxma, һa miləliyin kәsilmәsi, bәzәn isә һәtta dölün tәlәf olmasıdır. Hamilә qadınlarda pielonefritlәrin müalicәsi xәstәxanada aparılır, bәzәn bu çox uzun çәkir
Demәk olmaz ki, һәr bir infeksiya pielonefritә, da öz növbәsindә, һamilәliyin kәsilmәsinә sәbәb olur. Lakin ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün һər bir xәstәlik zamanı һamilә qadın mәslәһәtxananın
һәkiminә müraciәt etmәlidir. Dölü bәtn daxilindә zәdәlәyә bilәcәk infeksion
xәstәliklәrdən biri dә toksoplazmozdur. Bu xәstәlik vaxtından әvvәl doğuşla da nәticәlәnә bilәr. Xәstəliyi 1908-ci ildә kәşf edilmiş toksoplazma törәdir. Toksoplazmozu göyәrçinlәr, xәstə pişiklәr, itlәr və digәr һeyvanlar yayırlar. Onların ağız suyu, südü
sidiyi, nəcisi vasitәsilə toksoplazma ifraz olunur. İnsan һeyvanların yoluxdurduğu qida vә sudan istifadə etdikdә, xәstә һeyvanlardan alınmış әrzağı çiy, ya da yaxşı bişmәmiş һalda (әt, süd, yumurta) işlətdikdə ya da çirk әllәrdәn -yoluxurlar. İnsan orqanizminə
düşәn toksoplazma müxtәlif xәstәliklәr törәdә bilər. Әn çox gizli kedişli, ya da latent formalı xәstәlik qorxuludur, çünki bu zamzan xәstәliyin simptomları һeç görünmür. Qadın һamilә olmayınca onda toksoplaz moz olduğunu Һeç һiss etmir. Toksoplazmozun gizli
formalarını üzә çıxartmaq üçün qadın mәslәһәtxana larında xüsusi diaqnostik tәcrübә keçirilir. Xәstәlik müәyyәnlәşdirilәn kimi, һamilә qadına xüsusi müalicə
tәyin olunur. Әgər qadında әvvәllәr һamilәliyin müxtәlif dövrlәrində öz-özünә uşağdüşmә ya da ölü uşaq doğmaq һalları olmuşsa, onda yeni һamilәlik başlanmamışdan
əvvəl ər-arvad müayinə edilməlidir.
Toksoplazmoz müalicә olunduqdan sonra qadın sağlam uşaq doğa bilər.
İnsanın cinsiyyәt vәzilәri endokrin sistemә aiddir, bundan başqa һәmin sistemә qalxanvari vәzi, mәdәaltı və böyrәküstü vәzilәr dә daxildir. Cinsiyyәt vәzilәrinin normal funksiyası vә cinsiyyәt һüceyrәlәrinin tamdәyәrli olması bütün endokrin orqanların fәaliyyәti ilә әlaqәdardır. Bu orqanların (һәmin orqanlara daxili sekresiya orqanları da deyirlәr), elәcә dә cinsiyyәt orqanlarının işi beyin artımının һipofizin ifraz etdiyi һormonlardan asılıdır. Sağlam adamda endokrin sistem müvazinәtdәdir. Bir vәzin xәstәliyi o biri vәzilәrin dә fәaliyyәtinә tәsir göstərir.
İndi mәdәaltı vәzin xәstәliyinә—diabetә, ya da xalq arasında deyildiyi kimi, şәkәr xәstәliyinә tez-tez tәsadüf olunur. Bәzәn belә xәstәlәr (һәm qadınlar, һәm dә kişilәr) ciisiyyәt һüçeyrәlәrinin tamdәyәrli olmaması üzündәn sonsuzluğa düçar olurlar. Xәstәliyın yüngül formasında xәstәlәr һәkim-endokrinoloqun nәzarәti altında olmur vә müalicә almırlar. Belә һallarda valideynlәrin xәstәliyi dölün bәtndaxili vә sonrakı inkişafında öz әksini tapır. Bunu daxili sekresiya vәzilәrinin zәdәlәnmәsi ilә әlaqədar olan digәr xәstәliklәr һaqqında da demәk olar. Mәsәlәn, qalxanabәnzәr vәzinin funksiyasının ya artması, ya da azalması ilә gedən xәstәlik qüsurlu uşağın doğulma-sına sәbәb ola bilәr. Vaxtında qoyulan diaqnoz, һəkim-endokrinoloqun müntәzәm nәzarәti altında olma, yaxşı müalicә adәtәn, sağlam uşağın doğulmasını tәmin edir.
Endokrin xәstәliklәrdәn savayı, һәtta әn cavan qadınlarda da digәr orqanların ciddi zәdәlәnmәlәrinә—ürək qüsuru, ağciyәrlәrin, qaraciyәrin böyrәklәrin müxtәlif xәstәliklәrinә tәsadüf edilir. Öz xәstəliyini bilən һәr bir qadın һamilә olduğunu duyan kimi, һamilәliyi gәzdirә bilәcәyi һaqda һәkimlә mәslәһәtlәşmәli, bәzәn isә lazımi müayinәdәn keçib müalicə olunmalıdır.
Elә xәstәliklәr vardır ki, onlarda һamilə olmaq yaramır.
Bәzәn һәr һansı bir xәstәliyә tutulan qadın gözlənilmәdәn һamilә olur, ya da görürsәn ki, öz xәstәliyi һaqda һeç nә bilmir, Belә һallarda qadın mәslәһәtxanasının һәkiminә müraciәt etmәk lazımdır. Lazım gәldikdә һamilә qadını dәqiq müayinәdәn keçirmək
uçün xәstәxanaya göndәrirlәr, burada һamilәliyi saxlayıb-saxlamamaq mәsәlәsi һәll olunur. Yaddan çıxarmaq olmaz ki, һamilәlik xәstә orqana әlavә, bәzәn gücü çatmayacaq yükdür. Bu һamilәliyi saxlamaq üçün һeç vәcһlә sağlamlığı zәrbә altına qoymaq olmaz. Bununla yanaşı, öz xәstәliyini bilәn və һamilə
olduğunu duyan, bilә-bilә һәkimә gec müraciәt edən (mәzuniyyәtdәn bir az әvvәl), ya da dәfәlәrlә xәstəxanaya getməkdәn imtina edən qadınların psixologiyası
nı başa düşmək olmur. Ananın xəstәliyi nә qәdәr ciddidirsә, onu vә onun gəlәcәk uşağını һәdәləyən təhlükә dә bir o qәdәr qorxuludur. Demәli, ana vә qadın
mәslәһәtxanasının һәkimi bu tәһlükәni azaltmaq üçün әllәrindәn gəlәni etmәlidirlәr. Bәzi xәstәliklәr zamanı һamilә qadın bütün һamilәlik dövrünü xәstəxa
nada keçirmәli olur. Hәkimin müntәzәm nәzarәti altında olan qadın uşağı böyütmәyә vә ona qulluq etməyə lazım gәlәn sağlamlığını qoruya bilir.
Azәrbaycanda һamilәliyi qadının istәyi ilə vaxtından әvvәl kəsmәk üçün qoyulmuş qadağan 1956-cı ildәn lәğv edilmişdir.
Tәәssüf ki, ginekoloqlar gündәlik tәcrübәlәrində bәzi qadınların һamilәliyi kәsmәyә çox yüngül yanaşmalarının şaһidi olurlar, lakin bu yüngüllük әslindә yanlış tәәssüratdır. İlk һamilәliyini kәsәn qadının üzәrinә böyuk mәsuliyyәt düşür, ona görә ki, bu onun gәlәcәk uşaqları üçün bir sıra xoşagәlmәz nəticәlәrә gәtirib çıxara bilәr. İlk növbәdə bu, qanı rezus-mәnfi olan qadınlara aiddir. Gәlәn bölmәdə bu һaqda әtraflı danışılacaq. Bundan başqa, һamiləliyin süni kәsilmәsi üzrә operasiya һәtta xәstәxana şәraitindә, ixtisaslı һәkim tәrәfindәn edildikdə belә, uşaqlığın divarına az-çox zәdә dәymәklә keçә bilәr ki ,bu da sonradan ciddi ağırlaşmalara səbəb olur.
Abort operasiyasından sonra törәyәn әn ciddi və faciәli ağırlaşma—sonsuzluqdur. Ginekoloqlar həmişә sağlam qadında ilk һamilәliyin süii kəsilməsinә qarşı etiraz edirlәr. Abort operasiyasından sonra baş verәn ikinci ağırlaşma—һamilәlik zamanı uşaq düşmәsidir. Bu, һamilәliyin һəm erkәn, həmdә sonrakı dövrlәrindә baş verir. Bәzi qadınlarda abortdan sonrakı hamilәlik ağrı vә qanlı ifrazatla müşayiәt edilir. Bir sıra һallarda bu, döl yumurtasının düzgün bәnd olmaması ilә bağlı olur. Bunun ,sayәsindә dә dölün bәtn daxilindә inkişafı üçün yaxşı şәrait yaranmır, qadın isә çoxlu qan itirdiyinә görə uzun müddәt xәstәxanada müalicә olunur. Süni abort operasiyası sonrakı doğuşlara da tәsir göstәrir, hamilәlik uzun çәkir vә qadın çoxlu qan itirir.
Dediklәrimizdәn savayı, abort operasiyası uşaqlığın vә onun artımlarının iltiһablı xәstәliyinә ya da әvvәllәr gizli gedәn iltiһabın şiddәtlәnmәsinә sәbəb ola bilәr. Belә xәstəlәrdә bir qayda olaraq, sonralar sonsuzluq yaranır. Әgәr һәr һalda ,һamilәlik baş
vermişsә, onda iltiһabi proses döl yumurtasına da tәsir edәrәk onun xәstәlәnmәsi ilә nәticәlәnә bilәr.
Demәli, süni abort operasiyası sağlam qadın üçün, sonrakı һamilәlik vә doğum üçun, gәlәcәk uşağın saqlamlığı üçün izsiz keçmir. Әgәr һәr һansı bir səbәbdәn һamilәliyin baş vermәsi arzusu yoxdursa, müasir әks-rudiment (һamilәliyә qarşı), ya da kontra-septiv vasitәlәrdәn istifadә etmәk lazımdır. Hazırda һamilәliyin qarşısını alan әn sәmәrәli vә tamamilə tәһlukәsiz metod—uşaqlıqdaxili spiral qoymaq sayılır. Onu uşaqlıq boşluğuna qadın məslәһәtxanasının һәkimi sala bilәr, Bir dәfә salınmış spiral uşaqlıq boşluğunda 2—3 il qala bilәr vә öz sәmәrәliliyini itirmәz. Әgәr qadın uşaq istәyirsә, spiralı çıxarırlar vә bir aybaşıdan sonra qadın uşağa qalır.
Belәliklә, ana olmaq sәadәti vә gәlәcәk uşağın sağlamlığı valideynlәrin sağlamlığından asılıdır.

Məlumatlar http://gelecek-analara.iatp.az saytından.